Bilgi Merkezi | iMAT-ai

Teknik Sözlük

Döküm Demir Sınıfları ve İsimlendirme

Avrupa standartlarına göre döküm demir malzemelerin isimlendirme sistemi ve temel mekanik özellik kavramları

İsimlendirme Sistemi

EN standardında döküm demir sınıfları, grafit yapısını ve garantili minimum mekanik özellikleri kodlar:

EN GJS Grafit yapısı

–

500 Min. çekme dayanımı (MPa)

–

7 Min. uzama (%)*

GJ sonrası gelen harf grafit tipini belirtir: S = Sfero (küresel), L = Lamel (pul). Uzama değeri yalnızca GJS sınıflarında belirtilir.

Sfero Grafit Döküm Demir (GJS) Sınıfları

Sınıf	Min. Çekme Dayanımı (MPa)	Min. Uzama (%)	Karakteristik
EN GJS 400-15	400	15	Yüksek süneklik, düşük mukavemet
EN GJS 400-18	400	18	En yüksek süneklik sınıfı
EN GJS 450-12	450	12	Dengeli mukavemet/süneklik
EN GJS 500-7	500	7	Genel amaçlı, yaygın kullanım
EN GJS 600-3	600	3	Yüksek mukavemet, düşük süneklik
EN GJS 700-2	700	2	En yüksek mukavemet sınıfı

Lamel Grafit Döküm Demir (GJL) Sınıfları

Sınıf	Min. Çekme Dayanımı (MPa)	Karakteristik
EN GJL 200	200	İyi işlenebilirlik ve titreşim sönümleme
EN GJL 250	250	Dengeli mukavemet, yaygın endüstriyel kullanım
EN GJL 300	300	Yüksek mukavemet, daha az işlenebilirlik

Temel Mekanik Özellik Kavramları

Minimum Çekme Dayanımı (Rm): Malzemenin kopma anına kadar dayanabileceği garantili en düşük gerilme değeri (MPa). İsimlendirmedeki ilk sayı bu değeri verir. Örneğin GJS 500-7'de "500" → minimum 500 MPa çekme dayanımı.
Minimum Uzama (A₅): Malzemenin kopma anına kadar boyca ne kadar uzayabildiğinin yüzdesel ifadesi. GJS sınıflarında ikinci sayı olarak belirtilir. Yüksek uzama = yüksek süneklik. GJL sınıflarında uzama değeri çok düşük olduğundan isimlendirmede yer almaz.
Ferrit / Perlit Oranı: Matris yapısını oluşturan iki temel faz. Ferrit yumuşak ve sünek, perlit sert ve mukavimdir. GJS 400 sınıfları ferritik, GJS 700 sınıfları perlitik matrise sahiptir. Bu oran, dağlama sonrası mikroskobik inceleme ile belirlenir.
Grafit Morfolojisi: Karbonun döküm demir içindeki şekli. Küresel (sfero) grafit darbe dayanımını artırırken, lamel grafit titreşim sönümleme ve ısıl iletkenliği iyileştirir. Grafit şekli, malzemenin mekanik davranışını belirleyen en kritik mikroyapısal parametredir.

Sınıflandırma Sistemi

Grafit Sınıflandırma

EN ISO 945-1 standardına göre mikroskop altında grafitlerin incelenmesi

Form (Şekil)

I – VI

Grafit tanelerinin morfolojik şekil sınıflandırması. Form V ve VI küresel grafiti, Form I lamel grafiti temsil eder.

Dağılım

A – E

Grafit tanelerinin matris içindeki dağılım deseni. Homojen dağılım mekanik özellikleri olumlu etkiler.

Boyut

1 – 8

Grafit tanelerinin boyut sınıflandırması. Boyut numarası arttıkça tane boyutu küçülür.

Kalite Kriterleri

Sfero Döküm Demir (GJS): EN ISO 945-1'e göre grafitlerin en az %80'i Form V ve Form VI olmalıdır. Form I (lamel) ve Form III (vermiküler) yapılar matriste bulunmamalıdır — bu yapılar mekanik özellikleri zayıflatır.
Matris Analizi: Dağlama öncesi grafit morfolojisi, dağlama sonrası ise ferrit/perlit faz oranları incelenir. Her numune için iki ayrı analiz gerçekleştirilir.

Metodoloji

Analiz Metodolojisi

Döküm demir mikroyapı analizinin iki temel aşaması

1

Dağlama Öncesi Analiz

Grafit morfolojisi incelenir: şekil (form), dağılım ve boyut sınıflandırması yapılır. Grafitlerin küresellik oranı, dağılım homojenliği ve boyut dağılımı belirlenir.

2

Dağlama Sonrası Analiz

Matris yapısı incelenir: ferrit ve perlit fazlarının oranları belirlenir. Matris kompozisyonu, malzemenin mekanik özelliklerini doğrudan etkileyen kritik bir faktördür.

Standartlar

Referans Standartlar

Analizlerde kullanılan uluslararası standartlar

BS EN 1563:2018

Sfero Grafit Döküm Demir

Küresel grafitli döküm demirlerin sınıflandırılması, mekanik özellikleri ve kalite gereksinimleri.

BS EN 1561:2023

Lamel Grafit Döküm Demir

Lamel grafitli döküm demirlerin sınıflandırılması, mekanik özellikleri ve kalite gereksinimleri.

EN ISO 945-1

Görsel Analiz Standardı

Grafitlerin görsel analizi için standart: form (I-VI), dağılım (A-E) ve boyut (1-8) sınıflandırma kriterleri.

Teknik Rehber

Yapay Zeka ve Eğitim Kaynakları

Yapay Zeka ve Görüntü İşleme Hazırlanıyor

Metalurji mühendisleri için yapay zekanın temellerini açıklayan dokümanlar:

Derin Öğrenme Mimarileri: Projede kullanılan UNet ve DeepLabV3 gibi segmentasyon modellerinin çalışma prensipleri.
Otonom Öğrenme: Sistemin yeni verilerle kendini nasıl geliştirdiği (sürekli öğrenme) ve tahmin doğruluğunu nasıl artırdığı.
Veri Etiketleme ve Hazırlık: Yapay zeka modelleri için metalografik görüntülerin nasıl hazırlanması gerektiğine dair teknik ipuçları.

Sektörel Analizler ve Raporlar Hazırlanıyor

İstanbul ve Türkiye genelindeki metal sanayiine dair güncel veriler:

Sektörel Dağılım: İstanbul'daki 975 ana metal sanayi işletmesi ve 5119 fabrikasyon metal ürünleri üreticisine dair istatistikler.
Dijital Dönüşüm Rehberi: Küçük ve orta ölçekli işletmelerin (KOBİ) analiz süreçlerini nasıl dijitalleştirebileceğine dair stratejik öneriler.

Teknik Eğitim ve Sunumlar Hazırlanıyor

Laboratuvar Uygulamaları: Numune hazırlama, parlatma ve optik/SEM mikroskobu kullanımı üzerine eğitim videoları.
Webinar Arşivi: TÜDÖKSAD iş birliği ile düzenlenen "Akademi Webinarları"nın sunum dosyaları ve video kayıtları.